Τα στοιχεία και ο ρόλος τους στο φυτό

Κάθε θρεπτικό στοιχείο παίζει σημαντικό ρόλο στη διαδικασία ανάπτυξης ενός φυτού. Είναι αναγκαίο να γνωρίζουμε αυτόν τον ρόλο αλλά και τα συμπτώματα της ελλειψης αυτών (τροφοπενίες), προκειμένου να διασφαλίσουμε την καλύτερη δυνατή παραγωγή. Πάμε να δούμε με λίγα λόγια τις κύριες δράσεις των βασικών θρεπτικών στοιχείων :

 

 

Μολυβδαίνιο Μο

 

Βοηθά την απορρόφηση του αζώτου από τη ρίζα και το φύλλο

Αυξάνει την αντοχή σε ασθένειες αλλά και κακώσεις του κορμού

Αυξάνει την παράγωγη σε ποσότητα, μέγεθος και ποιότητα καρπού

Αυξάνει την αναλόγια αρχικού σπόρου και παράγωγης καρπού

Αυξάνει την αντοχή στο στρες του χειμώνα αλλά και την βιωσιμότητα του φυτού

Είναι απαραίτητο στοιχείο για την πρόσληψη του σιδήρου

Επίσης συμμετέχει στην αντίδραση αναγωγής των νιτρικών (νο3-) και του αμμωνίου (νη4+)  σε νιτρώδη (νο2-) μορφή, που είναι αφομοιώσιμη από τα φυτά, γεγονός που σημαίνει ότι με  έλλειψη μολυβδαίνιου, ακόμα και με υπερβολική λίπανση σε άζωτο, το φυτό θα εμφανίσει τροφοπενία αζώτου

 

       Παράδειγμα έλλειψης μολυβδαίνιου σε καλλωπιστικό φυτό

 

 

Bόριο Βr

 

Το βόριο είναι ο βασικός συντελεστής ανάπτυξης

Προλαμβάνει τη δυσμορφία, τη χλώρωση και τη νέκρωση των φύλλων και νεαρών κλώνων

Αποκαθιστά την χαμηλή περιεκτικότητα σε ζάχαρα

Αυξάνει την παράγωγη ανθέων και καρπών

Προλαβαίνει αποτελεσματικά την ανθράκωση σε μερικά ειδή που έχουν ευπάθεια όπως το παντζάρι , η πατάτα  κτλ.

 

     Παράδειγμα έλλειψης βόριου

 

 

Mαγγάνιο Mn

 

Σημαντικότατος συντελεστής για την ανάπτυξη του ριζικού συστήματος

Βοηθά την απορρόφηση του φωσφόρου – επίσης παράγοντα του ριζικού συστήματος

Βοηθά το φυτό στην σύνθεση βιταμινών και ζαχάρων

Θεραπεύει ενεργά και αποτελεσματικά την χλώρωση στα φύλλα και στον κορμό

Ειδικά για τα σιτηρά είναι η σοβαρότερη τροφοπενία

Τα πρώτα και πιο έντονα σημάδια έλλειψης μαγγανίου είναι οι γκρι – καφέ κηλίδες ανάμεσα στα νευρά των φύλλων

 

       Παράδειγμα έλλειψης μαγγανίου

 

 

Mαγνήσιο Mg

 

Το μαγνήσιο είναι το σημαντικότερο από όλα τα ιχνοστοιχεία. Είναι βασικό στοιχείο του μορίου της χλωροφύλλης αρά και της φωτοσύνθεσης

Συμμετέχει σαν συνένζυμο σε όλες σχεδόν τις δράσεις μέσα στο κύτταρο άρα και  στην σύνθεση πρωτεϊνών, ζαχάρων , λιπιδίων και βιταμινών

Τα συμπτώματα τροφοπενίας  του μαγνησίου μοιάζουν αρκετά με αυτά του μαγγανίου. αρχίζουν με μια ελαφρά χλώρωση στο έλασμα, πιο έντονη χλώρωση ανάμεσα στα νεύρα, κιτρίνισμα και τέλος νέκρωση των φύλλων

 

 

 

 

 

 

 

Παράδειγμα έλλειψης μαγνήσιου σε ντοματιά

 

 

Ψευδάργυρος Zn

 

Είναι το κατ’ εξοχήν στοιχείο που ρυθμίζει την ανάπτυξη του φυτού

Μετέχει σε μηχανισμό σύνθεσης της θρυπτοφάνης, από τα πιο πολύτιμα αμινοξέα, αλλά και  τελείως απαραίτητα στην σύνθεση των αυξινών (ορμόνες που ρυθμίζουν την ανάπτυξη του  φυτού και του καρπού).

Η έλλειψη του ψευδαργύρου αρχικά παρατηρείται με μείωση μεγέθους των μεσογονατίων διαστημάτων  αλλά και των νεαρών  φύλλων. αυτό συμβαίνει διότι ο ψευδαργύρου είναι δυσκίνητο ιόν γεγονός που κάνει  την διαφυλλική τροφοδοσία σχεδόν μοναδική λύση για αποτελεσματική θρέψη.

Συμπτώματα τροφοπενίας: οι χλωρές έως λευκές κηλίδες ανάμεσα στα νεύρα, έως νέκρωση  των φύλλων και κακοσχηματισμένους καρπούς

 

       Παράδειγμα έλλειψης ψευδαργύρου σε φύλλο πιπεριάς

 

 

Χαλκός Cu

 

Σαν ιόν μετέχει σε αντιδράσεις σχηματισμού του οξυγόνου και αποβολής του από το φυτό  (οι  ελεύθερες ρίζες οξυγόνου είναι τοξικές για τα φυτά)

Επίσης μετέχει στον σχηματισμό των μελανίνων – χρωστικές ουσίες που δίνουν την  ωραία  όψη του ώριμου στα φρούτα

Είναι δυσκίνητο ιόν, συνεπώς η διαφυλλική  λίπανση είναι η μόνη αξιόπιστη επιλογή τροφοδοσίας χαλκού στα φυτά

 

         Παράδειγμα έλλειψης χαλκού

 

 

Σίδηρος  Fe

 

Ο  σίδηρος είναι o μεταφορέας ηλεκτρόνιων στα φυτά. Μετέχει σε όλες σχεδόν τις οξυδοαναγωγικές αντιδράσεις που γίνονται μέσα στο κύτταρο.

Η κυριότερη αντίδραση είναι η συμμετοχή του σαν  συνένζυμο στην φωτοσύνθεση, δηλαδή στη σύνθεση της χλωροφύλλης, με  ταυτόχρονη δέσμευση διοξειδίου του άνθρακα, αζώτου και ηλιακής ενεργείας.

Ένας ακόμη σπουδαίος μηχανισμός που μετέχει ο σίδηρος είναι η ενεργοποίηση του ενζύμου νιτρογενάση,   απαραίτητο ένζυμο για τη δέσμευση του αζώτου από τα αζωτοδεσμευτικά βακτήρια (μυκόριζες)

Σε περίπτωση έλλειψης  σιδήρου παρατηρείται χλώρωση λόγω της μείωσης της χλωροφύλλης στα φύλλα. Σε  μεγαλύτερη έλλειψη κιτρινίζει όλο το φύλλο

Σιδηροπενία παρατηρείται συνήθως σε εδάφη ασβεστούχα αλλά και αλκαλικά, λόγω της  δέσμευσης του σιδήρου αλλά και της δυσκολίας της απορρόφησης του, λόγω είτε υψηλού είτε  χαμηλού pH.

Είναι δυσκίνητο ιόν γεγονός σημαίνει ότι η διαφυλλική τροφοδοσία είναι η αποτελεσματικότερη και σίγουρη μέθοδος θρέψης

Υπερδοσολογία σιδήρου δεν υπάρχει, διότι το πλεόνασμα του σιδήρου αποθηκεύεται ως  φυτοφερριτίνη και χρησιμοποιείται από το φυτό σε περιόδους έλλειψης.

 

       Παράδειγμα έλλειψης σιδήρου σε καλαμπόκι

 

 

Ασβέστιο Ca

 

Το ασβέστιο είναι απαραίτητο για την αύξηση και τη διαίρεση των κυττάρων και η έλλειψή του έχει σαν αποτέλεσμα την αποτυχία σχηματισμού επάκριων οφθαλμών των βλαστών και των ακροριζίων των ριζών.

Επειδή η απορρόφηση του ασβεστίου γίνεται μόνο από τα ακρορίζια, η περαιτέρω απορρόφησή του παρεμποδίζεται. Κάθε παράγοντας που παρεμποδίζει την ανάπτυξη νέων ριζών (κατάκλυση του εδάφους με νερό, χαμηλές θερμοκρασίες) συντελεί στη μειωμένη απορρόφησή του, παρότι η συγκέντρωσή του στο εδαφικό διάλυμα μπορεί να είναι πολύ μεγάλη.

Το ασβέστιο είναι μη κινητικό στοιχείο στο φυτό. Μετακινείται με βραδύ ρυθμό στον φλοιό και για αυτό το λόγο σε περίπτωση τροφοπενίας παρατηρείται έλλειψη στα νέα φύλλα και κυρίως στους καρπούς και γενικά στα αποθηκευτικά όργανα του φυτού.

Έλλειψη ασβεστίου επιφέρει γενική υποβάθμιση της δομής των μεμβρανών, με αποτέλεσμα τη μείωση της ικανότητας διατήρησης εντός του κυττάρου των ουσιών που μπορεί να διαχυθούν (π.χ. απαραίτητα ιχνοστοιχεία αλλά και πολύτιμα θρεπτικά υγρά – ο οπός- που σχηματίζουν κολλώδεις μάζες στον κορμό)

 

     Παράδειγμα έλλειψης ασβεστίου

 

 

Άζωτο N

 

Το άζωτο είναι το στοιχείο που απαιτείται σε μεγάλες ποσότητες από τα φυτά. Οι συνήθεις περιεκτικότητες σε ολικό άζωτο κυμαίνονται από 1% και 5% κατά βάρος. Τα ευρέα αυτά όρια οφείλονται σε διαφοροποιήσεις ανάλογα με το είδος του φυτού, αλλά και την εποχή δειγματοληψίας, που σχετίζεται με το στάδιο ανάπτυξης και τις αντίστοιχες ανάγκες.

Μικρή και μάλλον προσωρινή αποθήκευση του ΝΟ3 σε χυμοτόπια μπορεί να συμβεί μόνο υπό ακραίες συνθήκες υπερσυγκέντρωσης ΝΟ3 στο εδαφικό διάλυμα και απορρόφησής του από τις ρίζες. Διαφορετικά το ΝΟ3 θα ανάγεται γρήγορα και η αμμωνιακή μορφή ΝΗ4+ που παράγεται, θα πρέπει να ενσωματωθεί αμέσως σε οργανικές ενώσεις, διότι η συσσώρευσή του στους φυτικούς ιστούς σε ανόργανη μορφή είναι τοξική.

Η παραγόμενη ΝΗ3 μετατρέπεται λοιπόν άμεσα σε ΝΗ4 που αφομοιώνεται στους φυτικούς ιστούς κυρίως σε μορφή πρωτεΐνης, αμινοξέων ή νουκλεϊκού οξέος.

Η επαρκής θρέψη των φυτών με άζωτο, συμβάλλει στην υψηλή φωτοσυνθετική δραστηριότητα και στην ανάπτυξη των φυτών, τα οποία παρουσιάζουν έντονο σκούρο πράσινο χρώμα.

Η περίσσεια αζώτου σε σχέση με άλλα θρεπτικά στοιχεία, προκαλεί καθυστέρηση της ωρίμανσης. Αντίθετα, έλλειψη αζώτου προκαλεί κιτρίνισμα του ελάσματος ιδιαίτερα των παλαιότερων φύλλων λόγω της απώλειας πρωτεϊνικού αζώτου στους χλωροπλάστες, επειδή είναι ευμετακίνητο στοιχείο.

 

       Παράδειγμα έλλειψης αζώτου

 

 

Φώσφορος P

 

Η συγκέντρωση του ολικού φωσφόρου στα περισσότερα φυτά κυμαίνεται μεταξύ 0,1 και 0,4%.

Τα φυτά απορροφούν το φώσφορο από το έδαφος υπό μορφή ορθο-φωσφορικών ανιόντων Η2PO4, η οποία επικρατεί στα εδάφη με χαμηλό pH και HPO4-2 που επικρατεί στα εδάφη με υψηλό pH. Ο φώσφορος στο έδαφος λόγω της ισχυρής προσρόφησής του στα ανόργανα εδαφικά κολλοειδή μετακινείται δύσκολα ειδικά σε υψηλό ή σε χαμηλό ΡΗ.

Στο φυτό ο φώσφορος είναι ευμετακίνητος. Μετακινείται εύκολα προς τα μέρη που παρατηρείται έντονη φωτοσυνθετική δραστηριότητα

Ο σημαντικότερος ρόλος του φωσφόρου στα φυτά είναι στην αποθήκευση και μεταφορά ενέργειας.

Επάρκεια θρέψης των φυτών με φώσφορο είναι σημαντική για τον σχηματισμό των αναπαραγωγικών μερών του. Μεγάλα ποσά βρίσκονται στους σπόρους και τους καρπούς.

Συμβάλλει στην πρωιμότητα φυτών, στην αύξηση της ανάπτυξης του ριζικού συστήματος συμμετέχοντας έτσι στην καλύτερη απορρόφηση και των άλλων θρεπτικών από το έδαφος και τα φύλλα

Τα στελέχη των σιτηρών γίνονται πλέον εύρωστα και αντέχουν στο πλάγιασμα, καθώς το ριζικό σύστημά τους γίνεται σχετικά πιο ανθεκτικό στις ασθένειες, αλλά και στην ποιότητα φρούτων, λαχανικών και σπόρων.

Υψηλές συγκεντρώσεις φωσφορικών ιόντων στο έδαφος προκαλούν παρεμπόδιση απορρόφησης ορισμένων ιχνοστοιχείων όπως σιδήρουχαλκούψευδαργύρου με αποτέλεσμα τη μειωμένη ανάπτυξη των φυτών, που οφείλεται στην έλλειψη των στοιχείων αυτών.

Συνεπώς, η πεποίθηση «όσο  περισσότερο  τόσο  καλυτέρα» είναι εσφαλμένη. παραδόξως υπερδοσολογία ριζικού φώσφορου προκαλεί τροφοπενία, όχι μονό σε φωσφόρο αλλά και στα υπόλοιπα απαραίτητα ιχνοστοιχεία.

Πιθανή τροφοπενία εμφανίζεται πρώτα στα παλαιότερα φύλλα, τα οποία συνήθως υπό συνθήκες έλλειψης έχουν βαθύ πράσινο χρώμα. Στα οπωροφόρα είναι σκληρά με καστανοί χρώμα και πέφτουν πρόωρα.

 

         Παράδειγμα έλλειψης φώσφορου σε αμπέλι

 

 

Κάλιο K

 

Το κάλιο απορροφάται από τα φυτά σαν ιόν (Κ+ και η περιεκτικότητά των φυτικών ιστών σε κάλιο κυμαίνεται μεταξύ 1 και 4%. Αντίθετα με το άζωτο και φώσφορο, δεν μετέχει σαν δομικό στοιχείο στα μακρομόρια των συστατικών των κυττάρων.

Πολλά λαχανικά χρειάζονται περισσότερο κάλιο από άζωτο ή φώσφορο. Το κάλιο παίζει σημαντικό ρόλο σε πολλές λειτουργίες του φυτού. Η κύρια λειτουργία του είναι η ρύθμιση της ισορροπίας του νερού και αποφυγή του στρες από το φυτό σε περιόδους ξηρασίας ή παγετού.

Το κάλιο αποτελεί κύριο συστατικό των καρπών, δίνοντας του μεγαλύτερο βάρος,

καλύτερα ποιοτικά χαρακτηριστικά (γεύση, χρώμα) και βελτιώνει την αποθήκευση αυτών.

Ο κατάλληλος εφοδιασμός με κάλιο αποτελεί σημαντική προϋπόθεση για την αποτελεσματική χρήση του αζώτου

 

Η πρόληψη τροφοπενίας καλίου :

Η διατήρηση των επιπέδου καλίου στο έδαφος σε επιθυμητά επίπεδα σύμφωνα με τις ανάγκες των κηπευτικών μας. Θα πρέπει να γίνονται εδαφοαναλύσεις κάθε 3 χρόνια και κάθε χρόνο να εφοδιάζουμε το έδαφος με το απαραίτητο κάλιο σύμφωνα με τις ανάγκες της καλλιέργειάς μας.

Τα συμπτώματα έλλειψης καλίου:

Ένα τυπικό σύμπτωμα είναι το κιτρίνισμα στις άκρες των φύλλων με επακόλουθο την νέκρωσή τους. Εμφανίζεται πρώτα στα παλαιά φύλλα. Επίσης εμφανίζεται χλώρωση στους ιστούς μεταξύ των νεύρων των φύλλων. Τα νεύρα παραμένουν πράσινα για μεγάλο χρονικό διάστημα. Το φυτό γίνεται πιο επιρρεπή στον παγετό και στην ξηρασία. Επίσης το στέλεχος έχει μεγαλύτερη ευαισθησία από τα παθογόνα μικρόβια.

Η θεραπεία:

Η εφαρμογή λιπασμάτων καλίου (π.χ. ΜΑΧΙΜUS extra K) διαφυλλικά, κατά την περίοδο των υψηλών απαιτήσεων μπορεί να λειτουργήσει συνεργιστικά, και να καλύψει τις άμεσες ανάγκες σε κάλιο, αλλά δεν καλύπτει τις μόνιμες ανάγκες του φυτού διότι όπως προαναφέραμε μετέχει σε πολλές λειτουργίες που σχετίζονται με το ιοντικό φορτίο του διαλύματος των κυττάρων, τις αντλίες πρωτονίων των κυτταρικών μεμβρανών, αλλά και τον σχηματισμό ΑΤΡ (3 φωσφορική αδενοσίνη ), που είναι ο μεταφορέας του ασβεστίου. Η κύρια συμβολή του καλίου είναι στην ωρίμανση, στην αύξηση των ζαχάρων και του βάρους των καρπών

 

       Παράδειγμα έλλειψης καλίου σε ντοματιά 

 

 

Θείο S

 

Το θείο είναι ένα σημαντικό συστατικό των κύριων φυτικών πρωτεϊνών και είναι επίσης ιδιαίτερα σημαντικό για τις πρωτεϊνούχες καλλιέργειες όπως τα φασόλια, μπιζέλια, φακές και το λάχανο.

Ο προσδιορισμός των αναγκών του φυτού μπορεί να γίνει με μια ανάλυση εδάφους.

Ανεπάρκεια σε θείο μπορεί να εμφανιστεί πιο έντονα στα αμμώδη εδάφη, σε αυτά που έχουν χαμηλή περιεκτικότητα σε οργανική ουσία και όταν έχουμε υψηλές βροχοπτώσεις το χειμώνα.

Το θείο απαιτείται για τη σύνθεση απαραίτητων αμινοξέων που το περιέχουν στο μόριό τους, όπως είναι η κυστεΐνη και η μεθειονίνη. Σχεδόν το 90% του θείου στα φυτά ευρίσκεται σε αυτά τα αμινοξέα. Παίζει ρόλο στη σύνθεση πρωτεϊνών, όπου ο κυριότερος ρόλος του είναι ο σχηματισμός γεφυρών με δισουλφιδικούς δεσμούς (-S-S) μεταξύ των αλυσίδων των πολυπεπτιδίων, που συντελούν στην σταθερότητα των πρωτεϊνών. Το θείο χρειάζεται για τη σύνθεση του συνενζύμου Α, της βιοτίνης, της γλουταθιόνης και της βιταμίνης Α. Συμμετέχει, επίσης, παρόλο που δεν αποτελεί συστατικό της, στη σύνθεση της χλωροφύλλης, της οποίας η ποσοστιαία περιεκτικότητα αυξάνει με την αύξηση του θείου στο φυτό.

Η τροφοπενία του θείου προκαλεί καθυστέρηση στην ανάπτυξη των φυτών και χαρακτηρίζεται από ανομοιόμορφα χλωρωτικά-καθυστερημένης ανάπτυξης φυτά, με βλάστηση σχήματος θυσάνων. Πολλές φορές τα συμπτώματα μοιάζουν με εκείνα της τροφοπενίας αζώτου και μόνο η ανάλυση των ιστών μπορεί να δώσει το αίτιο, παρόλο που το θείο λόγω του ότι δε μετακινείται εύκολα στο φυτό, εμφανίζει τα πρώτα συμπτώματα τροφοπενίας στα νεότερα φύλλα. (σε αντίθεση με το Ν άζωτο που εμφανίζεται χλωρωτικά συμπτώματα πρώτα στα παλαιά φύλλα)

Εφαρμόζοντας τα προϊόντα ΜΑΧΙΜUS extra S διαφυλλικά, αυξάνει την ποσότητα του θείου στο φυτό και μπορεί να βοηθήσει στην προσωρινή ανεπάρκεια του φυτού

 

.        Παράδειγμα έλλειψης θείου στο καλαμπόκι